El mantra de la oficialidá y el futuru les llingües d’Asturies

Tamos avezaos a sentir falar de mantres de persones y/o movimientos sociales pero, con too, meyor vamos entrugamos de mano qué’tis. Un mantra’tis una oración relixosa propia del hinduismu y del budismu. Consiste na repetición monótona d’una parte de los testos sagraos (una sílaba, una pallabra o una frase) y faise p’ayudar a la meditación cuando s’invoca a la divinidá. Básicamente un mantra’tis esa parte qu’imitamos davezu cuando queremos facer alusión al mundiu de la meditación, la paz mental y tou esti mundiu cognitivu qu’identificamos volao colo oriental.

¿Qué quier dicir, entós, un mantra cuando falamos de xente? Ye una d’eses metáfores cotidianes tan guapes coles qu’encuriosamos un poco l’usu llingüísticu de normal. Cuando dicimos que daqué cuestión o discursu’tis un mantra d’esti o del otru tamos refiriéndonos a que’tis una idea que se repite inmóvil, monótona y machaconamente y que, les más de les veces, trai arreyao una falta de defensa realmente razonada y desplicable d’ella.

Si garramos un día y facemos la prueba sociolóxica d’aparar a xente aleatorio pela cai y entruga-yos qué’tis lo que defende l’asturianismu toi seguru que la rempuesta mayoritaria diba ser la oficialidá. Pero si darréu d’ello entrugámos-yos qué’tis la oficialidá, ¿qué mos diben responder? ¿Qué opina’l propiu asturianismu’bout ella?

Dende va unos meses gracies a un error de cálculu de Podemos el tema la oficialidá vuelve tar otra vuelta rondando perhí. Muncha xente del asturianismu ta enfotao, seya dende dientro o dende fuera, en consiguir qu’esta nueva formación política lleve esta reivindicación social nel progama eleutoral. Otra manera hai que dicir qu’Equo-Asturies asumióla ensin complexos. El casu’tis ¿qué’tis la oficialidá? ¿Ye posible da-yos un tratu dignu a les llingües d’Asturies ensin ella?

La oficialidá’tis un estatus xurídicu que tienen les llingües dientro del ordenamientu llexislativu nel que tamos que’tis’l Reinu d’España. La reconocencia d’oficialidá nel estatutu d’autonomía d’Asturies tanto pal asturianu como pal gallegu’tis indispensable pa garantizar dos coses básiques. De mano, ensin reconocencia tala les llingües nun tienen valir xurídicu y darréu d’ello tolo escrito nelles queda nuna peligrosa allegalidá que, como tenemos comprao toa esta montonera d’años, acaba tornándose en torgues al desenvolvimientu real d’una vida nelles. De segundes, ensin esta la oficialidá nun tán reconocíos realmente los drechos llingüísticos’cause esti’tis l’únicu estatus xurídicu que reconoz l’Estáu.

Hemos plantegamos, entós, seriamente qué’tis eso d’un tratu dignu. Personalmente considero que l’únicu tratu dignu almisible’tis’l máximu estatus xurídicu que permita l’ordenamientu llexislativu nel que tamos, que nel nuesu casu’tis la reconocencia d’oficialidá. Otres alternatives nun valen, esta tercer vía abierta pol executivu asturianu va décades de reconocer ensin reconocer, de sí pero non, ’tain’t garantía nenguna de que se vayan respetar los drechos llingüísticos de los asturianos nin que se vayan poder desenvolver polítiques actives de dignificación, recuperación y normalización social.

Paezme importante destremar ente l’estatus xurídicu y les campañes de dignificación, recuperación y normalización de les llingües nacionales del País. Esto’tis, l’oxetivu l’asturianismu y la finalidá’l movimientu de reivindicación llingüística n’Asturies ’tain’t la oficialidá sinón la’boutvivencia de les llingües d’Asturies. La oficialidá ’tain’t un oxetivu,’tis una de les ferramientes que mos ufre’l sistema nel que tamos p’algamalu.

Na situación na que tamos habíemos d’obligar como movimientu social a los partíos políticos (empezando pelos que tán abiertamente pola oficialidá) a desenvolver la llexislación que yá ta en puxu y llevar p’alantre campañes de normalización que vayan creando un ampliu consensu social’bout la necesidá de caltener les llingües propies d’Asturies. Ensin presión social (en sentíu ampliu) nunca vamos consiguir la oficialidá’cause les élites político-sindicales y culturales d’Asturies lleven décades faciendo campaña a la contra.

Precisamos dici-y clara y abiertamente a les fuercies polítiques d’Asturies que dicen tar a favor de les llingües propies que seyan consecuentes coles sos pallabres, que les defendan activamente y non namás de pallabra. De mano, podíen empezar per campañes de normalización internes espardiendo l’alfabetización de la militancia nelles, faciendo un usu activu dientro’l partíu y proponiéndose dir consiguiendo que los sos representantes públicos desendolquen la so vida política n’asturianu o gallegu.

Nel planu institucional, de ganar les eleiciones nacionales han abrir un procesu de reforma estatutariu onde se recueya la oficialidá esplítica del asturianu y del gallegu en toa Asturies. Pero de nun les ganar hemos desixi-yos que faigan tolos posibles por forciar reforma tala amás de plantegar un Plan de Normalización Llingüística consensuáu onde s’espliciten midíes concretes, presupuestu y tiempos pa que n’acabando’l plazu seyan evaluaos y valoraos los avances.

Nos conceyos otro tanto de lo mesmo. Toles alcaldíes que tengan han aprobar, de mano, unes ordenances onde se regule l’usu institucional de la llingua del conceyu, habrán entamar un Serviciu de Normalización Llingüística de nun lu tener (bien propiu, bien compartíu con otros conceyos). Ye fundamental qu’estos SNLl dependan direutamente de l’alcaldía pa garantizar una aición tresversal nel conceyu amás de tar dotaos d’un presupuestu propiu qu’amás de da-y estabilidá llaboral a los trabayadores garantice’l poder desendolcar polítiques actives.

Hemos ser conscientes que los asturianos como Pueblu tenemos la obligación de caltener el patrimoniu hestórico-cultural que mos tocó y el patrimoniu llingüísticu fai parte d’ello, tampoco hemos escaecer que nun tenemos drechu nengún a dexar morrer esti patrimoniu que ’tain’t de nueso sinón de tola Humanidá, nós namás (y nada menos!) somos los sos guardianes y responsables. Nun escaezan señores políticos asturianos que son vustedes los más direutos responsables del so futuru al ser los xestores de tolos mecanismos de que mos dotemos como sociedá pa salvalos, de so’tis la responsabilidá última.

Hai que reivindicar la OFICIALIDÁ CON TOLES LLETRES’til que la algamemos, pero vamos dir avanzando ehí onde yá podemos avanzar, ensin delegar responsabilidaes nin compromisos.

EL GALEGO LINGUA OFICIAL

L’ASTURIANU LLINGUA OFICIAL

Advertisements

Entedermos a diversidade identitaria

Despois do triunfo do modelo político xurdido para o desenvolvemento da burguesía e a revolución industrial, o que chamamos estado-nación, foi preciso desenvolver tamén a súa defensa e a súa lexitimidade político-filosófica. Nace así o nacionalismo decimonónico que se fundamenta no movimento filosófico e artístico que chamamos romanticismo. Neste momento histórico a burguesía precisaba dun discurso que explicase e lexitimizase o novo proxecto político e implicase ao conxunto da poboación no seu mantemento.

Dunha banda temos que para alcanzaren o poder político a burguesía fixo uso da presión social aliándose coas clases populares contra a nobleza. Tocaba entón tranquilizar esas clases populares vendíndolles que a vitoria era compartida. Doutra banda topámonos coa necesaria alianza das distintas burguesías existintes dentro dos novos estados. Nacía así a idea nacional: a nación, que é o proxecto político, tiña que ser lexitimizada con distintos procesos discursivos.

O estado pasaba a ser o espello da nación e nación non era máis que a alma popular que por primeira vez na historia víase libre de cadeas impostas. Estas cadaes púxoas a nobleza que, coa monarquía coma baluarte dos seus privilexios, oprimiron a verdedeira ánima nacional e que agora a burguesía conseguía rescatar. A burguesía erguíase coma a defensora e gardiá dos verdadeiros intereses da nación pero precisábase que todas as demáis clases sociais participasen da construción nacional e para que as clases populares tivesen claro que formaban un todo coa burguesía centrouse o discurso nos aspectos que nos unían coma Pobo.

Para as lecturas máis extremistas desta idea a única solución era varrer todo isto e proclamar unha república feita baixo os intereses da burguesía que se levantaba coma a salvadora da nación. Para as lecturas máis calmadas compría un pacto de reconciliación nacional onde a burguesía pasaba a ser a clase dominante pero seguían a existir a monarquía e a nobleza. Fose a que fose a formulación que triunfase nos distintos antigos reinos absolutistas a realidade é que a revolución burguesa e a súa interpretación triunfou.

Todo isto que ten que ver co título do artigo? Estás a dicirnos que as identidades nacionais son simples inventos? Non, non vou eu a negar as nacións ou a súa lexitimidade. O que quero é poñer á vista de todos que a interpretación de que a nosa identidade é só a nacional é unha manipulación feita para lexitimar os estados modernos impondo a uniformización e castigando a disidencia, de igual xeito que a interpretación da nosa identidade territorial coma únicamente nacional tamén o é.

A identidade dunha persoa é poliédicra: temos unha identidade sexual, de xénero, de clase e distintas identidades territoriais, culturais, lingüísticas… A diversidade é un valor intrínsecamente contrario aos canons. A identidade nacional de corte burguesa non entende a diversidade e é a lectura maioritaria que se fai desta incluíndo os movimentos que se din antiburgueses. Compre entendermos a diversidade.

A miña identidade territorial xira ao redor da miña identidade nacional, é verdade, eu preséntome ante o mundo coma asturiano pero non é a única. Teño unha clara identidade territorial de Ventanielles que é o lugar onde me criei, identifícome tamén cos concellos de Morcín, Mieres e Quirós aos que estou ligado por motivos familiares. Declárome tamén abertamente europeísta e son partidario de potenciar os lazos de unión con outros pobos cos que temos unha relación histórico-cultural particular como son os veciños, os do arco atlántico ou os hispanoamericanos. E todas estas identidades son completamente compatíbeis.

Pero non só é cuestión de entender isto. É cuestión de entendermos que outro tipo de identidades, a de clase por exemplo, tamén son compatíbeis coas territoriais e aqueloutras que puxen máis derriba. A identidade dunha persoa, xa o dixen, ten moitas caras. Que valores e importanza se lle dea a cada unha delas é, na miña opinión, un traballo de construción identitaria persoal.

No meu caso, a miña identidade científico-profesional (por chamarlle de algún xeito) e as miñas identidades lingüísticas forman, xunto coa miña identidade nacional, o feixe principal de identidades que me poden definir coma persoa. Para min ser asturiano é tan importante como ser romanista e falante de asturiano, de galego, de catalán, de italiano, de aragonés e castelán. Si de castelán tamén, é a miña lingua, todas elas son as miñas linguas’cause a todas elas as fixen miñas, parte indisolúbel da miña identidade.

A miña lingua familiar, o asturiano, ten un valor emocional, de identificación cultural e territorial que fai que sexa a primeira de todas as miñas linguas. Pero ser neofalante, e disto prometo falarvos largo y tendido noutro artigo, é parte importante da miña identidade tamén. Coñecer outras comunidades lingüísticas que non eran a miña primeira e o esforzo de reconstrución persoal constante para as engadir á miña ánima e, posibelmente, un dos rasgos do meu ser do que máis orgulloso estou. Pertenzo, sen complexos de ningún tipo, a distintas comunidades idiomáticas, a distintos xeitos de ver e verbalizar a realidade, a distintas tradicións literarias… etc.

De ter que marchar a vivir a outro país que non sexa o meu (cousa moi probábel) farei un esforzo real por integrarme nel e iso non é máis que facelo meu, aumentar a miña identidade nacional a dúas: a asturiana e a nova. E iso non me vai xerar ningunha molestia nin contradición: abrazar a nova identidade nacional non implica renuniar á asturiana.

Isto que dixen derriba queda moi bonito dito así pero tamén compre non esquecer que se dá no senso contrario: abrazar a identidade nacional asturiana non implica renunciar a outra previa. É moi importante que non o esquezamos’cause moitas veces, sen querelo, caemos nos mesmos prexuízos e imposicións das que dicimos querer fuxir. Se queremos construír unha sociedade nova hemos de ter moi claras cousas coma esta e non podemos obrigar á xente que chegue a Asturias a deixar a súa lingua, a súa cultura e a súa identidade como moito para a súa intimidade.

Compre, entre outras moitas cousas, coñecer e preocuparse por todas as culturas que chegaron a Asturias nas últimas décadas. Compre dicirlle a toda esa xente que trouxo estas culturas ao País: grazas, grazas por nos enriquecerdes. Compre, en definitiva, un novo discurso identidario asturiano que teña en conta a diversidade de todo tipo, que poña en valor as nosas linguas nacionais (o galego e o asturiano) e todas as outras que chegaron e poden chegar, que actualice a nosa cultura tradicional e,’bout todo, que non lle diga á xente que son precisas reconversións identidarias para participaren do Proxecto Nacional Asturiano.

Por todo isto quixera por enriba da mesa a necesidade de incluír dentro dese novo discurso nacional asturiano á idea da diversidade non só interna a todos os niveis (dúas linguas nacionais, identidades parroquiais, de concello e comarcais, identidade rural-urbana, identidades de xénero, identidades sexuais…) sinón tamén a diversidade que nos chegou de fóra e forma parte xa da nosa realidade chegases estas hai moito ou fai catro días (o papel do castelán na sociedade, como facilitar o mentemento das novas comunidades lingüísticas, integrar as identidades nacionais chegadas… etc). É unha tarefa dura, pero o proxecto paga a pena.

Sermos inclusivos, entendermos a diversidade, construírmos coma Pobo.